Linux işletim sistemi, güçlü terminal altyapısı sayesinde kullanıcıya sistem üzerinde tam kontrol sağlar. Bu rehberde en sık kullanılan Linux komutlarını kategorilere ayırarak açıklamalı ve profesyonel bir şekilde bulabilirsiniz.

1️⃣ Directory (Dizin) Komutları

Linux’ta dosya sistemi hiyerarşik bir yapıya sahiptir. Bu komutlar dizinler arasında gezinmek ve dizin yönetimi yapmak için kullanılır.

cd

Dizinler arasında geçiş yapar.

cd /home/kullanici

cd..

Bir üst dizine çıkar.

cd ..

cd -

Bir önceki bulunduğunuz dizine döner.

pwd

Bulunduğunuz dizinin tam yolunu gösterir.

pwd

mkdir [directory]

Yeni bir dizin oluşturur.

mkdir proje

rmdir

Boş bir dizini siler.

scp [file_name.txt] [server:/tmp]

Dosyayı güvenli şekilde uzak sunucuya kopyalar (SSH üzerinden).

rsync -a [/kaynak/] [/yedek/]

Dizinleri senkronize eder. Yedekleme işlemlerinde yaygın kullanılır.

2️⃣ Disk Usage (Disk Kullanımı) Komutları

Disk alanını analiz etmek ve depolama yönetimi için kullanılır.

df

Disk kullanım raporu verir.

du

Bir dosya veya dizinin kapladığı alanı gösterir.

du -ah

Tüm dosyaların boyutlarını detaylı gösterir.

du -sh

Bulunduğunuz dizinin toplam boyutunu özet olarak verir.

fdisk -l

Disk bölümlerini ve boyutlarını listeler.

findmnt

Bağlı dosya sistemlerini ve mount noktalarını gösterir.

3️⃣ File Commands (Dosya Komutları)

Dosya listeleme, düzenleme, arşivleme ve yönetim işlemleri için kullanılır.

Listeleme Komutları

ls

Dizin içeriğini listeler.

ls -R

Alt dizinler dahil tüm içerikleri gösterir.

ls -a

Gizli dosyaları listeler.

ls -al

Detaylı listeleme yapar (izinler, sahip, boyut vb.).

Dosya İçeriği ve Düzenleme

cat

Dosya içeriğini terminalde gösterir.

cat > filename

Yeni dosya oluşturur.

diff

İki dosyayı satır satır karşılaştırır.

head

Dosyanın ilk 10 satırını gösterir.

tail

Dosyanın son 10 satırını gösterir.

more

Dosya içeriğini sayfa sayfa gösterir.

Arşivleme ve Sıkıştırma

tar cf arşiv.tar dosya

Arşiv oluşturur.

tar xf arşiv.tar

Arşiv açar.

tar czf arşiv.tar.gz dosya

Gzip ile sıkıştırılmış arşiv oluşturur.

gzip dosya

Dosyayı .gz formatında sıkıştırır.

zip

Zip arşivi oluşturur.

unzip

Zip arşivini çıkarır.

Dosya İşlemleri

cp

Dosya kopyalar.

cp -r

Dizini ve içeriğini kopyalar.

mv

Dosyayı taşır veya yeniden adlandırır.

rm

Dosya siler.

rm -r

Dizini ve içeriğini siler.

rm -rf

Onay istemeden zorla siler (Dikkatli kullanılmalıdır).

touch

Yeni boş dosya oluşturur.

chmod

Dosya izinlerini değiştirir.

chown

Dosya sahipliğini değiştirir.

Güvenlik ve Şifreleme

gpg -c dosya

Dosyayı şifreler.

gpg dosya.gpg

Şifreli dosyayı çözer.

Arama ve Süreç Yönetimi

find

Belirli dizinde dosya arar.

locate

Hızlı dosya arama yapar.

jobs

Arka plan işlemlerini gösterir.

kill

Çalışan işlemi sonlandırır.

ps

Aktif süreçleri gösterir.

top

Canlı sistem kaynak kullanımını gösterir.

4️⃣ Network (Ağ) Komutları

ip addr show

IP adreslerini gösterir.

ifconfig

Ağ arayüzlerini gösterir.

netstat -pnltu

Açık portları listeler.

whois domain

Domain bilgilerini gösterir.

dig domain

DNS kayıtlarını sorgular.

host domain

Domain IP çözümlemesi yapar.

ping

Sunucu bağlantısını test eder.

wget

İnternetten dosya indirir.

5️⃣ System (Sistem) Komutları

uname -r

Çekirdek sürümünü gösterir.

last reboot

Sistem yeniden başlatma geçmişini gösterir.

timedatectl

Sistem saatini yönetir.

date

Geçerli tarih ve saati gösterir.

hostname -i

Sistemin IP adresini gösterir.

uptime

Sistemin ne kadar süredir çalıştığını gösterir.

6️⃣ User (Kullanıcı) Komutları

id

Kullanıcı bilgilerini gösterir.

useradd

Yeni kullanıcı oluşturur.

passwd

Kullanıcı şifresi belirler.

userdel

Kullanıcı siler.

last

Son giriş yapan kullanıcıları gösterir.

7️⃣ Keyboard Shortcuts (Terminal Kısayolları)

Kısayol	Açıklama
Ctrl + A	Satır başına gider
Ctrl + E	Satır sonuna gider
Ctrl + C	Komutu durdurur
Ctrl + Z	Komutu askıya alır
Ctrl + R	Komut geçmişinde arama
Ctrl + U	İmleçten önceki kısmı siler
Ctrl + K	İmleçten sonraki kısmı siler
Ctrl + Y	Yapıştırır
Ctrl + S	Terminali dondurur
Ctrl + Q	Terminali çözer
TAB	Otomatik tamamlama
!!	Son komutu tekrarlar
exit	Oturumu kapatır

🔎 Sonuç

Linux terminal komutları, sistem yöneticileri ve geliştiriciler için vazgeçilmez araçlardır. Bu komutları etkin şekilde kullanmak:

• Sistem yönetimini kolaylaştırır
• Sunucu işlemlerini hızlandırır
• Otomasyon süreçlerini güçlendirir
• Güvenliği artırır